Tanım
Merkeziyetsiz borsa (DEX), kullanıcıların fonlarını merkezi bir işletmeciye yatırmadan, akıllı sözleşmeler aracılığıyla doğrudan kendi cüzdanlarından token takası yaptığı bir platformdur.
Nasıl çalışır?
DEX'lerin çoğu, alıcılarla satıcıları bir emir defterinde eşleştirmek yerine otomatik piyasa yapıcı (AMM) kullanır. Likidite sağlayıcılar bir havuza iki token yatırır ve fiyat iki bakiyenin oranından oluşur. Yaygın sabit çarpım tasarımında havuz x × y = k eşitliğini korur; burada x ve y token bakiyeleri, k ise ücretler dışında işlem sırasında sabit kalan değerdir. Bir token satın almak havuza diğer token'ı ekler ve satın aldığınız token'ı havuzdan çıkarır; bu yüzden her ek birim daha pahalıya gelir. Bazı DEX'ler ise emir defterlerini blokzincir üzerinde çalıştırır.
Bu fiyat değişimine fiyat etkisi (price impact) denir ve işlem havuza göre büyüdükçe artar. İşlemi imzalamadan önce arayüz, beklenen çıktıyı ve kabul ettiğiniz en büyük eksiklik olan kayma toleransını (slippage tolerance) gösterir; sonuç bundan kötü olacaksa işlem başarısız olur. Her takasta likidite sağlayıcılara giden bir havuz işlem ücreti ve buna ek olarak ağın gas ücreti ödenir.
Herkes bir token ve havuz oluşturabildiği için adı ve logosu kopyalanmış bir token gerçeğinin hemen yanında görünebilir. Bir token'ı tanımlayan şey adı değil, sözleşme adresidir. İşlemler blokzincir üzerinde kesinleşir ve geri alınamaz.
Örnek (varsayımsal rakamlar)
Bir havuzda 1.000 X Token ve her biri 1 dolar değerinde 100.000 stablecoin bulunduğunu, dolayısıyla kote edilen fiyatın X Token başına 100 dolar olduğunu varsayalım.
k = 1.000 × 100.000 = 100.000.000. 5.000 stablecoin ödüyorsunuz; böylece havuzda artık 105.000 stablecoin ve 100.000.000 ÷ 105.000 ≈ 952,38 X Token bulunur.
1.000 − 952,38 ≈ 47,62 X Token alırsınız; ortalama fiyat $5.000 ÷ 47,62 ≈ $105 olur, yani kote edilen 100 dolardan yaklaşık %5 yüksek (ücretler hariç).
Örnek, AMM'de işlemin kendisinin fiyatı hareket ettirdiğini gösterir; bu yüzden küçük bir havuzdaki büyük bir işlem token başına daha pahalıya gelir.
Sık yapılan hatalar
- Bir token'ı sözleşme adresine göre değil, adına veya logosuna göre seçmek.
- Çok yüksek bir kayma toleransı belirlemek; bu, daha kötü fiyatlardan gerçekleşmeye ve front-running botlarına davetiye çıkarır.
- Küçük bir havuzda büyük miktarda işlem yaparken fiyat etkisini göz ardı etmek.
İlgili hesaplama araçları
Bu sözlük yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir. Örneklerde varsayımsal rakamlar kullanılmıştır.